عــــــــــــــــــــــــــــــــلم وادب

چهره های معروف تعلیم وتربیت

کمینیوس (1670 – 1592، Comenius)

بسیاری از صاحبنظران بزرگ، در طول تاریخ تعلیم و تربیت، با ارائه نظرات و دیدگاه های ارزشمند خود، تعلیم و تربیت جهانی را تحت تاثیر قرار داده و منشا تحولات بزرگ در آن شده اند؛ از این رو آشنایی معلمان و مربیان ما با دیدگاه ها و نظرات آنان ضروری است. در این مقاله،با  زندگی نامه و عقاید و افکار کمینیوس  یکی از صاحبنظران بزرگ تعلیم و تربیت  به طور مختصر آشنا می شوید.  

کمینیوس، یکی از مربیان بزرگ تعلیم و تربیت اروپا در قرن هفدهم میلادی و یکی از بنیان گذاران تعلیم و تربیت جدید مغرب زمین است. او که زندگانی خود را در میان آشوب و جنگ های مذهبی و چه بسا دور از سرزمین خویش در آوارگی گذراند، از دوران مدرسه خود تجارب تلخی اندوخت، از این جهت با فراهم آوردن محتوایی نو برای تدریس در مدارس و ابداع روش های تازه تدریس، اصلاحاتی در زمینه تعلیم و تربیت به عمل آورد. از سوی دیگر، حوادث دلخراش و مصیبت بار جنگ های سی ساله اروپا، او را به این فکر انداخت که ریشه تمام دردها، مفاسد اجتماعی و حتی بین المللی در نبود تعلیم و تربیت کافی و صحیح است. لذا برای تسکین آلام و درمان بیماری های اجتماعی، پیشنهاد کرد که همگان بایستی از تعلیم و تربیتی همه جانبه برخوردار شوند. نظرات وی از جمله: برابری انسان ها در برخورداری از تعلیم و تربیت، مساوات دختران و پسران و بازبودن مرزها برای تبادلات فکری برای مردم آن زمان بسیار تازگی داشت. اولین کتاب درسی مصور در سال 1658 م توسط کمینیوس تهیه شد. او درباره روش آموزش شش اصل زیر را بیان کرده است:

1. طبیعت ،هر کاری را، در زمانی مناسب انجام می دهد.

2. در طبیعت، نخست ماده و سپس صورت است؛ چنان که نخست تخم یا جنین است که بی شکل و بسان ماده است و پس از آن، موجودی با شکل معین می شود.

3. طبیعت راه خود را گام به گام می پیماید.

4. تحول طبیعی همواره از درون صورت می گیرد.

5. طبیعت، در پدید آوردن چیزها از حالت کلی آغاز می کند و به سوی حالت جزئی می رود.

6. طبیعت، هر چیزی را برای مقصودی پدید می آورد.

 کمینیوس، با توجه به اصول فوق، نتیجه می گیرد: " بهترین دوره تربیت، دوره کودکی است. موضوعات درسی باید متناسب با سن دانش آموزان انتخاب شود. در آموزش هم باید ابتدا به خود اشیا و سپس به واژه ها و مفاهیم پرداخت. در آموزش زبان هم، خواندن متن، باید پیش از بیان قاعده کلی و دستور زبان باشد. در هر گونه آموزش باید ابتدا با نمونه ها آشنا شد و پس از آن با قاعده ها و قانون ها.

نظرات کمینیوس

ژان اموس كمينیوس يكي از برجسته ترين و بزرگترين مربيان تعليم و تربيت مغرب زمين در قرن هفدهم است.از انجا كه اراي او جنبه جهاني پيدا كرده بود،برخي او را پدر اموزش و پرورش جديد مي دانند.او اثار بسياري در زمينه تعليم و تربيت از خود به جاي گذاشت.(در حدود 170اثر بزرگ و كوچك.)كه برخي از انها عبارتند از اموزشي بزرگ –مدرسه كودكي-برداشتن زبان ها-كاخ مولفان-تجسم عالم بزرگ محسوس.مهم ترين اثر او همان اموزش بزرگ است كه شامل كليه نظرات او درباره اصول و روش در سازمان اموزش و پرورش است.
در تاريخ تعليم و تربيت ما مي بينيم کمینیوس  به عنوان اولين واقع گراي حسي شناخته شده است.اين عنوان اگر در ارتباط با فلسفه اساسي كمينیوس  كه فلسفه اي عرفاني و مذهبي است و كاملا ضد فلسفه تجربي جديد در نظز گرفته مي شوداشتباه است اما اگر در ارتباط با روان شناسي و روش اموزش او در نظر گرفته مي شود نادرست نيست.
كمينیوس  سه مرحله امادگي انسان را در زمينه نقش عظيم او در جهان طبيعي و مقدس متمايز مي سازد در كتاب اموزش بزرگ او مي گويد:انسان در ميان مخلوقات ديدني به اين عنوانها مطرح است:

1-مخلوق عاقل

2-ارباب همه مخلوقات

3-مخلوقي كه تصوير و مظهر عواطف افريننده خود است.

اين سه جنبه چنان با هم ارتباط دارند كه نمي توانند از هم جدا شوند زيرا در انها شالوده اينده و حيات فعلي نهاده شده است.
از اين مقدمات يا مبادي نتايجي معين براي تعليم و تربيت به دست مي ايد.براي اينكه انسان نقش عقلاني خود را در دنيا بپذيرد.او بايد با همه اشيا اشنا شود.براي اينكه انسان بر همه مخلوقات مسلط شود.بايد اقتداري بر همه اشيا و بر خود داشته باشد.و او را براي رسالت مذهبي خود اماده سازد.تعليم و تربيت بايد به انسان بياموزد كه ((خود و همه اشيا را به خداوند منبع همه اشيا ارجاع دهد))بنابر اين تعليم و تربيت سه وظيفه اصلي دارد تبحر كه با عقل انسان ارتباط دارد،تربيت اخلاقي كه با منش و استقلال انسان سر و كار دارد و دينداري كه هدف ان شناختن خداست.
اصول و روش تربيتي كمينیوس  از نظر او همانقدر يقيني است كه منابع متافيزيكي تعليم و تربيت.او معتقد است كه علم به هر صورتي كه او ان را درك مي كند مي تواند به عنوان يك سنگ غير قابل حركت كه بر ان ((روش اموزشي و يادگيري مي تواند مبتني باشد خدمت كند.))
از نظر كمينیوس  تعليم و تربيت يك نياز قطعي و حق ذاتي انسان است.و مذهب عاملي اساسي در تعيين هدف و مقصد تعليم و تربيت است.هدف تعليم و تربيت از ديدگاه او هماهنگ شدن با مبدا و بازگشت به اصل خود و فضيلت رساندن 3 قوه علم ،قدرت و قداست است.به  عبارت ديگر ادمي بايد به مدد داشتن اخلاق و دين به خردمند كه اداره و تقوا دست يابد.يعني تعليم و تربيت بايستي به تمامي ابعاد و وجودي ادمي نظر داشته و رشد و تعالي همه جانبه انسان را مد نظر داشته باشد.
او معتقد بود كه بايد نظام دانش بشري را طوري دگرگون ساخت كه موجبات افزايش معلومات و قدرت و شادماني بشر ميسر شود.او در نظر داشت برنامه مدارس را طوري طرح ريزي كند كه تشريح كاملي از جهان و ارتباط كليه پديده ها با يكديگر به طرز عملي و موثر روشن گردد.كمينیوس  همچنين نخستين كسي بود كه به تعيين مراحل اموزش پرداخته است وي براي تحصيل علم 4 دوره به شرح زير از هم تفكيك ميكند:

1-از تولد تا 6 سالگي در خانواده و كودكستان

2-از 6 تا 12 سالگي تربيت در مدارس ابتدايي

3-از 12 تا 18 سالگي تربيت در مدارس متوسطه

4-از 18 تا 25 سالگي در مدارس عالي يا دانشگاهها

اولين كتاب درسي مصور در سال 1658توسط كمينیوس  تهيه شد.

كمينیوس  تشكيل اتحاديه اي از ملل را پيشنهاد مي كند كه بايد نه تنها به سياست و حكومت بلكه به كتب جهاني،مدارس جهاني،دانشكده جهاني و زبان جهاني توجه داشته باشد.اين زبان جهاني كه درباره آن  ژان ويوز و بيكن فكر كرده بودند نبايد لاتين باشد.همانطور كه ويوز توصيه كرده بود بلكه يك زبان كاملا جديد به علت اينكه لاتين از نظر كمينیوس  مملو است از تنوع نامها،وجوه و زمانهاي افعال و ساختارهاي نحوي و موارد گوناگون خلاف قاعده.سرانجام اين يك پادزهر كافي در برابر اشفتگي افكار نيست زيرا اين زبان دقت كافي را براي بيان ماهيت اشيايي كه با انها سر و كار دارد به وسيله اصواتي كه به كار مي برد دارا نيست.
روياي كمينیوس  در مورد تعليم و تربيت عمومي و جهاني در بسياري از كشورهاي جديد تحقق يافته است.اما هدفي را كه او مي خواست به اين وسيله تحقق پيدا كند صلح و پيشرفت جهاني هنوز به صورت رويا باقي مانده است.

 www.elmoadab42.blogfa.com